هنر

نقاشی در آغاز تمدن ایرانی
نخستین نشانه‌های نقاشی در فلات ایران به دوره‌های پیشاتاریخی بازمی‌گردد. بت بال 90 آثار یافت‌شده در نقاطی مثل تپه‌سیلک، بیانگر گرایش انسان به تصویرسازی هستند. نقاشی‌ها در آن زمان نماد باورها و آیین‌ها بودند. رنگ‌ها از منابع طبیعی مانند خاک و گیاهان استخراج می‌شدند. تصویر حیوانات و اشکال انتزاعی رایج بود. سبک‌ها بیشتر خطی و ابتدایی اما تأثیرگذار بودند. نقاشی ابزار انتقال مفاهیم مذهبی یا اجتماعی بود. این سنت‌ها در دوره‌های بعد ادامه یافتند. میراث این دوره در فرهنگ هنری ایران زنده ماند.

۲. هنر تصویری در زمان ساسانیان
ساسانیان از هنر برای نمایش قدرت بهره می‌بردند. دیوارنگاره‌هایی در کاخ‌ها جلوه‌ای از هنر دوره هستند. شاهان و وقایع تاریخی موضوعات اصلی بودند. نقاشان مهارت بالایی در ترسیم چهره داشتند. رنگ‌ها غنی‌تر و تکنیک‌ها پیشرفته‌تر شدند. الهام‌گیری از هنر روم و بیزانس دیده می‌شود. توجه به واقع‌گرایی و تشریفات بیشتر شد. این دوره نقاشی را از نمادگرایی به تصویرسازی برد. پایه‌گذار نگارگری اسلامی آینده شد.

۳. نگارگری پس از اسلام در ایران
با ظهور اسلام، تصویرسازی به نوعی دیگر ادامه یافت. هنرمندان مسلمان، نقاشی را با کتاب‌نگاری پیوند دادند. مکتب‌های نگارگری در شهرهایی چون هرات و تبریز شکوفا شدند. هنرمندان موضوعات عرفانی و حماسی را تصویر کردند. رنگ‌ها زنده و ترکیب‌های زیباشناختی پدید آمدند. سبک‌ها انتزاعی‌تر و کم‌تر واقع‌گرا بودند. چهره‌پردازی و تزیینات خاص گسترش یافتند. ادبیات کلاسیک ایران الهام‌بخش نگارگران بود. این دوره چکیده زیبایی‌شناسی اسلامی–ایرانی است.

۴. اوج هنر نقاشی در صفویه
عصر صفویه، دوران رشد هنر تصویری است. حمایت دولت از هنر، زمینه‌ساز پیشرفت شد. هنرمندانی چون رضا عباسی آثار بی‌نظیری خلق کردند. نقاشی‌ها از محدوده کتاب خارج و به سایر بسترها راه یافتند. موضوعاتی چون عشق، عرفان، شکار و بزم رایج شدند. رنگ‌های نرم و هارمونی بالا ویژگی بارز آثار بود. چهره‌ها با ظرافت بیشتری به تصویر کشیده شدند. تأثیرات غربی در برخی آثار قابل تشخیص است. این دوران قله نگارگری ایرانی است.

۵. نقاشی مدرن در ایران معاصر
قرن بیستم آغازگر دوره مدرن نقاشی در ایران بود. هنرمندان با غرب آشنا شده و سبک‌های نوین را تجربه کردند. بیان شخصی و اجتماعی بیشتر شد. آموزش هنر در مراکز رسمی گسترش یافت. سبک‌هایی چون کوبیسم، اکسپرسیونیسم و انتزاعی وارد شدند. هنرمندانی چون ایران درودی، سپهری و زنده‌رودی برجسته شدند. نمایشگاه‌های داخلی و جهانی هنر ایران را معرفی کردند. پیوند سنت و مدرنیته در آثار مشهود است. روند مدرن‌سازی همچنان ادامه دارد.